शामियाना क्वेरीसाठी उपयुक्ततेनुसार क्रमवारी लावलेली पोस्ट दर्शवत आहे. तारखेनुसार क्रमवारी लावा सर्व पोस्ट दर्शवा
शामियाना क्वेरीसाठी उपयुक्ततेनुसार क्रमवारी लावलेली पोस्ट दर्शवत आहे. तारखेनुसार क्रमवारी लावा सर्व पोस्ट दर्शवा

गुरुवार, १८ फेब्रुवारी, २०२१

झाडीपट्टी रंगभूमीचा रंगमंच – प्रेक्षकांचे कुतूहल (Jhadipatti Drama stage: Unique development)

 

रंगमंचाची सजावट - पडदे, लाईटिंग

झाडीपट्टी नाटकांचे स्टेज (रंगमंच) हा विषय कायम कुतूहलाचा राहिलेला आहे. किंबहुना झाडीपट्टीत खुद्द नाटक, त्यातील नटनट्या हे जसे आकर्षणाचे व चर्चेचे विषय असतात, त्याप्रमाणे रंगमंच त्याची व्यवस्था - त्यावरील पडदे त्यानुसार पात्रांच्या हालचाली हादेखील प्रेक्षकांच्या कुजबुजीचा विषय असतो. त्यामुळे झाडीपट्टी नाट्यजगतात गावोगावची खुल्या जागेतील थिएटरे, त्यात केलेली बैठक व्यवस्था, बांधलेले स्टेज हे सगळे मुद्दे महत्त्वाचे ठरतात. नाटकांचे दोन प्रकार झाडीपट्टीत पाहण्यास मिळतात. एक गावातील हौशी कलावंतांनी केलेले नाटक. त्यातील स्त्री पात्रे हा अडचणीचा मुद्दा असे. स्त्री कलावंतांना ठरावीक रक्कम मानधन देऊन नाटकासाठी बोलावले जाई. नाटकाचा प्रयोग साधारणतः मोफत असे. पुरूष कलावंत हौसेने महिना-पंधरा दिवस सराव करून नाटक बसवत. स्त्री कलावंतांना स्क्रिप्ट दिली जाई. त्या 'डायरेक्ट ऑन स्टेज परफॉर्म' करत. त्यांनी अनेक नाटकांतून भूमिका साकारलेल्या असतात. त्यामुळे त्या सराईत असतात. अर्थात, मुख्यत: त्यांच्यासाठी पार्श्वसूचक नेमलेला असे.

कलावंत नाटक सादर करताना

दुसरा नाट्यप्रकार हा झाडीपट्टीतील व्यावसायिक रंगभूमीच्या कसलेल्या कलावंतांनी सादर केलेला. हळुहळू गावातील हौशी नाट्य मंडळांच्या स्वत:च्या नाटकांची जागा व्यावसायिक रंगभूमीच्या स्थानिक कलावंतांनी घेतली. गावोगावची हौशी नाट्यमंडळे त्यांना पैसा मोजून संपूर्ण नाट्यसंचासहित सादरीकरणाला बोलावतात. तो नाट्यप्रयोग लोकांना तिकिट काढून पाहवा लागतो. पूर्वी पुण्या-मुंबईच्या कलावंतांचे नाट्यप्रयोग काही निवडक गावांत अशा तऱ्हेने बोलावले जात. परंतु त्यात अनेक अडचणींचा डोंगर पार करावा लागे. त्यातूनच प्रभावित होऊन, हौशी नाट्यप्रकारातून सरावाने कसदार बनलेल्या गावागावातील निवडक कलावंतांनी नाट्यसंचांची उभारणी केली. त्यांच्या प्रयोगांना गावागावांतून मागणी येऊ लागली आणि त्याला व्यावसायिक रूप प्राप्त झाले. झाडीपट्टीतील रंगभूमीवरील नाटके हा अभिनव नाट्यप्रकार निर्माण झाला आहे. गडचिरोली जिल्ह्यातील वडसा हे तशा नाटकांचे केंद्र बनून गेले आहे.

नाटकाचा स्टेज उभारत असलेले कारागीर

नाटकांसाठी रंगमंच ही सर्वात मोठी गरज असते. प्रत्येक गावातील रंगमंच हा त्याच्या त्याच्या गरजेप्रमाणे, वेगवेगळ्या पद्धतीने बनवलेला आहे. रंगमंचांची विभागणी पुढील प्रकारांत करता येईल - 1. सिमेंट काँक्रिटचे पक्के बांधकाम असलेले रंगमंच. ते ग्रामपंचायत निधीतून किंवा आमदार फंड वगैरेच्या माध्यमांतून उभे केलेले असतात. ते सिमेंटचे पक्के बांधकाम असलेले ओटे असतात. ते झाडीपट्टीत फार कमी गावांमध्ये पाहण्यास मिळतात. काही ठिकाणी, तसे ओटे गावांतील शाळांच्या मालकीचे असतात. त्यांचा वापर नाटकांसाठी व इतर कार्यक्रमांसाठी केला जातो, 2. मातीचा चौकोनी उंचवटा असलेले रंगमंच - मातीचे आयताकृती उंचवटा असलेले कायमस्वरूपी रंगमंच काही गावांमध्ये असतात. नाटकांचे प्रयोग त्या गावांमध्ये दरवर्षी निश्चित असतात. त्यामुळे गावात सार्वजनिक ठिकाणी माती टाकून 22×20 चौरस फूटांचा उंचवटा तयार केला जातो. त्या पलीकडे समोर साधारणतः पाचशे खुर्च्या मावतील एवढा खड्डा तयार केला जातो. खड्ड्यातील माती रंगमंचाचा उंचवटा तयार करण्यासाठी वापरतात. समोर हजारभर प्रेक्षक बसण्याच्या क्षमतेएवढे मोकळे मैदान असते. ती जागा आणि तो रंगमंच दरवर्षीच्या नाटकासाठी आरक्षित असतात. त्या खड्ड्यांत पाणी दरवर्षी पावसात साचते. स्टेजच्या उंचवट्यावरील माती वाहून जाते. नाटकाची तारीख जवळ आली, की मंडळांचे सदस्य स्टेजची डागडुजी करतात. परिसराची साफसफाई करून स्टेज नाटकासाठी सज्ज करतात, 3. सेंट्रिंग ठोकून तयार केलेले रंगमंच - ज्या गावांमध्ये नाटकासाठी पर्मनंट स्टेज नसते अशा ठिकाणी गावालगत असलेल्या ओपन स्पेसमध्ये किंवा शेतातील धानाचे पीक निघाल्यानंतर त्यात सेंट्रिंग ठोकून रंगमंच तयार केले जातात. अशा जागा मिळवण्यासाठी ग्रामपंचायत किंवा शेतमालकाची पूर्व परवानगी घ्यावी लागते. असे स्टेज तयार करण्यासाठी लाकडी पाट्या किंवा लोखंडी पत्रे असलेली सेंट्रिंग वापरतात. तसे स्टेज साधारणतः 20×22 फूट अथवा 22×25 फूट आयताकृती जमिनीपासून साडेतीन-चार फूट उंच बनवले जाते. स्टेजच्या चार कोपऱ्यांत चार बळकट लाकडी खांब रोवले जातात. टेलिफोन सेवा हल्ली विस्कटली असल्यामुळे टेलिफोनचे निरूपयोगी झालेले खांब स्टेजसाठी वापरल्याचे आढळून येते. त्या चार खांबांवर आढे लावून छत बनवले जाते. त्या छताला नाटकासाठी आवश्यक असलेले पडदे बांधले जातात.

पडदेबांधणी सर्व प्रकारच्या रंगमंचांवर साधारणतः पुढीलप्रमाणे केली जाते - समोर नाट्य मंडळीचे (रंगभूमीचे) नाव असलेली आडवी पट्टी असते. त्यामागे अंक पडदा. त्यानंतर प्रवेश पडदा. नंतर बगीचा दृश्य, झोपडी दृश्य, लावणीची कोठी, सर्वात शेवटी फ्लॅट सिन (बंगला) असलेले पडदे असतात. बाजूला लोखंडी पायऱ्या बसवल्या जातात. प्रत्येक पडद्याच्या दोन्ही बाजूंना विंग असते. प्रवेशाच्या वेळी उभे असलेले कलाकार थेट प्रेक्षकांना दिसू नयेत हा त्या मागील उद्देश असतो. ते सर्व पडदे पेंटरकडून रंगवून घेतले जातात. नाटकातील कथानकाला अनुसरून सिनसिनरी, विशिष्ट स्थळ, घटना, प्रसंग दाखवण्यासाठी त्यांचा वापर होतो. प्रत्येक पडद्याला वर-खाली ओढण्यासाठी दोरी बांधलेली असते. दृश्य संपले, की प्रवेश पडदा खाली सोडला जातो. त्यामागे पुढील प्रवेशाची तयारी केली जाते. नंतरच्या प्रवेशाचे दृश्य दर्शन घडवणारा पडदा खाली सोडला जातो. कलावंत प्रवेश करताच प्रवेश पडदा वर ओढला जातो. नाटकाच्या नंतरच्या प्रवेशाला सुरुवात होते. स्टेजच्या दोन्ही बाजूंला दोन खोल्या पडद्यांच्या बनवलेल्या असतात. त्यांचा वापर कलावंतांच्या मेकअप आणि ड्रेसिंग यांसाठी ग्रीन रूम म्हणून केला जातो. तेथे व्यवस्था एका बाजूला पुरूष आणि दुसऱ्या बाजूला स्त्री कलावंत अशी असते.

सिनेमा टॉकिजच्या धर्तीवर तयार केलेला पडद्यांचा बंद शामियाना

नाटकाचे प्रयोग हे बंद शामियान्यात होतात. नाटकाचा सीजन दिवाळी ते होळी हा म्हणजे ऐन कडाक्याच्या थंडीचे दिवस. त्यामुळे प्रेक्षकांना थंडीची बाधा होऊ नये यासाठी सिनेमा टॉकिजच्या धर्तीवर पडद्यांचा बंद शामियाना तयार केला जातो. शामियाना अठरा ते वीस पल्ल्यांचा असतो. त्यासाठी 20×30 चे चार पल्ले, 15×30 चे सोळा पल्ले वापरले जातात. ते सर्व पल्ले एकत्र शिवलेले असतात. त्यामुळे कामगारांना ते बांधण्यास त्रास जास्त होत नाही. त्यामुळे ‘घंटो का काम मिनटो में’ सहज साध्य होते. तो पल्ल्यांचा एकजिनसी तंबू दोरांच्या साहाय्याने ताणला जातो. भिंती चारही बाजूंला 15×30 च्या बारा ते चौदा साईडिंग वापरून तयार केल्या जातात.

पडद्यांचे थियेटर (बंद शामियाना)

स्टेज आणि प्रेक्षकांची बैठक व्यवस्था असलेल्या संपूर्ण जागेवर पडद्यांचे छत आच्छादले जाते. चहूबाजूंनी पल्ले लावले जातात. बाहेरील प्रेक्षक विनातिकिट प्रवेश करू नये यासाठी प्रवेश आणि निकास गेट तयार केले जातात. प्रेक्षकांची बैठक व्यवस्था आतील भागात एका बाजूला स्त्रिया व दुसऱ्या बाजूला पुरूष अशी केलेली असते. तशी विभागणी मधोमध मोठा दोर बांधून करतात. समोर खुर्ची, त्यामागे गादी व शेवटी दरी अशा प्रकारे तिकिट दरानुसार दोर बांधून विभागणी केली जाते. लोकांना प्रवेश करण्यासाठी गेट केले जाते. मंडळाची माणसे त्या गेटवर तिकिट चेक करण्यासाठी असतात. तिकिट तपासून प्रेक्षकांना त्या त्या तिकिट दालनात प्रवेश दिला जातो.

प्रकाश योजना - प्रकाशयोजनेकरता स्टेजच्या समोरील आढ्याला अंकपडद्याजवळ वेगवेगळ्या रंगांचे लाइट्स लावलेले असतात. स्टेजवर समोरच्या भागातसुद्धा काही लाइट खाली ठेवलेले असतात. सिन-सीनरी दाखवताना स्पॉट लाईट किंवा इतर लाईटस् वापरले जातात.

ध्वनी योजना - दहाबारा भोंगे गावाबाहेर झाडांवर, पाण्याच्या उंच टाकीवर वेगवेगळ्या दिशांना तोंडे करून लावले जातात. नाटकाची जाहिरात शेजारपाजारच्या गावांना ऐकू जावी हा उद्देश त्यामागील असतो. स्टेजमध्ये साउंड बॉक्स आणि लहान भोंगे असतात. रात्री नाटक सुरू झाल्यानंतर बाहेरील मोठे भोंगे बंद करून स्टेजमधील भोंगे सुरू ठेवले जातात. नाटकातील पात्रांचा आवाज शेवटच्या रसिकापर्यंत पोचला जावा यासाठी स्पीकरचा आवाज मोठा केलेला असतो. स्टेजच्या मध्यभागी अंक पडद्याजवळ अॅडजस्टेबल चांगल्या प्रतीचा माईक बांधलेला असतो. इतर एकदोन माईक स्टेजच्या फ्लॅट सीनच्या जवळपास असतात. पात्रांना साजेसे मेकअप आणि ड्रेसिंग केले जाते. संगीत संयोजन हा संगीत नाटकांचा आत्मा आहे. पौराणिक, ऐतिहासिक वा सामाजिक नाटकांतील नाट्यगीते अथवा पदे हार्मोनियम आणि तबला यांच्या साथीवर व ठेक्यावर बसवली जातात. पायपेटी हे विकसित वाद्यसुद्धा वाजवले जाते. कॅशिओ, बुलबुल तरंग, ऑर्गन, ऑक्टोप्याड ही इलेक्ट्रॉनिक वाद्येसुद्धा नाटकाला संगीत साज चढवण्यासाठी वापरतात. सध्या नाल (ढोलकी), तबला, ऑर्गन, ऑक्टोप्याड वापरून संगीत दिले जाते. नाट्यपदांची जागा भावगीतांनी घेतली आहे. लावणी, भावगीत, प्रेमगीत अशी संगीतमय मेजवानी हे रसिकांच्या आवडीचे बलस्थान आहे. तबला वादक, ऑक्टोप्याड वादक आणि ऑर्गन वादक हे स्टेजच्या समोरील बाजूस, कलावंतांकडे तोंड करून असलेल्या बैठक व्यवस्थेत बसतात.

नवरगाव येथील फिरता रंगमंच

प्रत्येक नाटक हे तीन अंकांचे असते. एका अंकात साधारणतः पाच प्रवेश असतात. काही नाटकांमध्ये पहिल्या अंकात पाच ते सात प्रवेश असतात. प्रत्येक अंक झाल्यानंतर अंक पडदा पडतो. प्रत्येक अंकानंतर एक रेकॉर्डिंग डान्स किंवा एखाद्या मंडळाच्या फर्माइशीवर गायकाकडून गाणे ऐकवले जाते. आवडल्यास रसिकांचा हंसमोर’ (वन्स मोअर) मिळतो. अंकानंतर लघुविश्रांती असते. त्यात मंडळाला देणगी स्वरूपात मिळालेल्या रकमेची अनाऊन्समेंट होते. उदाहरणार्थ, आजच्या नाटकाचे उद्घाटक ......... यांच्याकडून पाच हजार मिळाले. मंडळ त्यांचे आभारी आहे. नुकत्याच झालेल्या रेकॉर्डिंग डान्ससाठी अध्यक्षांकडून पाचशेएक रूपयांचे बक्षिस मिळाले. नाटकातील विनोदाचा बादशहा पठाणबाबू यांना एकशेएक रूपयांचे बक्षिस प्रेक्षक श्री ..... यांच्याकडून मिळाले वगैरे वगैरे. नाटकाच्या मंडळाला मिळालेली देणगी त्या मंडळाचे कोषाध्यक्ष स्वीकारतात. ज्या कलावंतांना वैयक्तिक बक्षिसे मिळतात ते कलावंत ती ती बक्षिसे स्वीकारतात. ती त्यांची वैयक्तिक मिळकत असते.


फिरता रंगमंचदेखील झाडीपट्टीत आहे. तो एकमेव रंगमंच प्रा.सदानंद बोरकर यांच्या व्यंकटेश नाट्य रंगभूमी (नवरगाव) यांनी तयार केलेला आहे. बोरकर फिरत्या रंगमंचाची संकल्पना पस्तीस-चाळीस वर्षांपूर्वीची असल्याचे सांगतात. छोटुभाई मिस्त्री यांनी त्या रंगमंचाचे काम केले, तर दागोबाजी लोखंडे यांनी त्याचे लाकडी काम केले. पूर्वी फिरत्या रंगमंचाचा व्यास हा सव्वीस फूटांचा होता. त्याला बेचाळीस चाके लावलेली असायची. त्यासाठी राईस मिलचे शंभरसव्वाशे किलोचे लोखंडी व्हिल वापरत असत. रंगमंचावर तीन भाग करून तीन वेगवेगळी दृश्ये दाखवण्यासाठी त्यांचा वापर केला जात असे. तो रंगमंच दृश्यबदल दाखवण्यासाठी फिरवण्यास तीन माणसांची गरज असायची. काही वर्षांनंतर त्यात थोडा बदल करून, व्यासाचा आकार कमी करून चोवीस फूटांचा करण्यात आला. आता लोखंडी चाकांऐवजी रबरी चाके वापरण्यात येतात. त्यामुळे त्रास थोडा कमी झाला. व्यंकटेश नाट्य मंडळाने हजारो प्रयोग फिरत्या रंगमंचावर सादर केले आहेत. त्यात तो मी नव्हेच’, अश्रूंची झाली फुले’, ‘माझं कुंकू मीच पुसलं’, आत्महत्या’, ‘नवरे झाले बावरे अशा नाटकांचा प्रामुख्याने उल्लेख करता येईल असे सदानंद बोरकर सांगतात.

रोशनकुमार शामजी पिलेवान 7798509816 roshankumarpilewan11@gmail.com

रोशनकुमार पिलेवान यांच्या कथा, कविता, गझल विविध नियतकालिकांत आणि दिवाळीअंकांत प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ते  विज्ञान विषयाचे कवठाळा येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेत शिक्षक आहेत (तालुका कोरपना जिल्हा चंद्रपूर). त्यांचे शिक्षण एम ए, बी एससी, डी एड पर्यंत झाले आहे. त्यांचा ‘ठिगळ’ हा काव्यसंग्रह प्रकाशित झाला आहे. त्यांनी आक्रीत, पाऊसपाणी आणि हा जीव तुझ्यावर जडला या नाटकांचे लेखन व प्रयोगांचे सादरीकरण झाडीपट्टीसाठी केले आहे. ते व्यावसायिक आणि स्पर्धात्मक नाटकांत अभिनयही करतात.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


रंगमंच तयार करणारे कारागीर

पुरुष कलावंतांची मेकअप रूम
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

सोमवार, २२ फेब्रुवारी, २०२१

अठराव्या शतकातील सुंता विधी! (Sunta Ritual Eighteenth Century)

 


अल्तापहुसेन रमजान नबाब यांचा सुंता विधीबाबतचा लेख थिंक महाराष्ट्र डॉट कॉमवर वाचून एक किस्सा लिहावासा वाटला. हिंदुस्थानी माणसाने इंग्रजीत लिहिलेले पहिले पुस्तक आयर्लंडमध्ये अठराव्या शतकाअखेरीस प्रकाशित झाले (1794). साके दीन महोमेत या भारतीय माणसाने ते पुस्तक लिहिले होते. तो ईस्ट इंडिया कंपनीच्या फौजेत कॅम्प फॉलोअर या हुद्यावर काम करत होता. ते पुस्तक पत्ररूपात आहे. त्यातील एक पत्र सुंता या विधीवर आहे.

पत्र 12 महोदय,

मला माझा एक मुस्लिम नातेवाईक मिरवणुकीनंतर काही दिवसांनी भेटला. त्याने मला विनंती केली, की त्याच्या मुलाच्या सुंता समारंभाला मी हजर राहवे. तो समारंभ म्हणजे नक्की काय असते ते मी सांगणारच आहे, पण त्यापूर्वी हे स्पष्ट करण्यास हवे, की  मुस्लिम धर्माच्या संस्कारांप्रमाणे तो विधी करण्यापूर्वी आणखी तीन महत्त्वाचे संस्कार मुलावर केले जातात. पहिला संस्कार हा मुलाच्या जन्मादिवशी केला जातो. तो संस्कार ब्राह्मण करतो. ब्राह्मण लोक जरी वेगळ्या धार्मिक तत्त्वाचे असले तरी त्यांना असलेल्या भविष्यविषयक ज्ञानामुळे त्यांच्याबद्दल मुस्लिमांना आदर असतो. तो त्याच्या ज्ञानानुसार मुलाचे भविष्य सांगतो आणि त्याने त्याचे कर्तव्य केले (ते फक्त भविष्यकथन असते) आणि मुलास योग्य असे सर्वात चांगले असे नाव सांगितले की त्याला मुलाच्या पालकांकडून भेटीदाखल काही दिले जाते आणि तो त्याच्या घरी परततो. दुसरा संस्कार मूल चार दिवसांचे झाले की केला जातो. तो मुस्लिम धर्मगुरू म्हणजे मुल्लाहकडून केला जातो. तो मुलाच्या आईला प्रसूतीनंतर भेटण्यास येणाऱ्या अनेक स्त्रियांच्या उपस्थितीत केला जातो. मुल्लाह प्रथम कुराणातील काही प्रार्थना म्हणतो, मुलावर मंतरलेले पाणी शिंपडतो, त्याच्या बेंबीवर आणि कानांत मोहरीचे तेल लावतो. ते झाले की समारंभ संपतो. मुल्लाह महिलांच्या मेळ्यामधून निघून पुरुषांच्या दिवाणखान्यात जातो. मुल्लाह गेला की हजामांच्या स्त्रिया प्रवेश करतात. मुलाच्या आईला त्या सर्व प्रकारे मदत करतात. एक तिला नखे कापण्यास मदत करते, दुसरी तिला हात धुण्यासाठी भांडे आणते, इतर जण तिला ठाकठीक रीतीने पोशाख चढवण्यास मदत करतात. थोरामोठ्यांच्या बायका मोठ्या संख्येने तिला भेटण्यास येत असतात. तिचे अभिनंदन करून समृद्धीचे प्रतीक म्हणून तिच्या मांडीवर ताजी फळे ठेवतात. ते सर्व झाले, की हजाम आणि त्याहून (तथाकथित) खालच्या वर्गाच्या स्त्रिया वरिष्ठ माहिलांचा पाहुणचार करतात. त्यात अनेक प्रकारच्या मिठायांचा आणि चवदार पदार्थांचा समावेश असतो. मुलाच्या वडिलांवरही पुरुषांकडून अभिनंदनाचा वर्षाव होतो. पुरुषांनाही मिठाया व इतर चविष्ट पदार्थ वाढले जातात. त्या नंतर दुसरा संस्कार संपतो. तिसरा संस्कार विसाव्या दिवशी होतो. त्या दिवशी हेच सारे विधी पुन्हा केले जातात.


        चौथा संस्कार म्हणजे सुंता. तो मूल सात वर्षाचे झाल्याशिवाय केला जात नाही. संस्कार करण्यापूर्वी मुस्लिम धर्मातील महत्त्वाची तत्वे - अर्थात त्याच्या वयाला समजतील इतपत - त्याला समजावून सांगितली जातात. समारंभ करण्यापूर्वी काही दिवस गरीब लोकांना खूप काटकसर करावी लागते. त्यांची इच्छा तशा प्रसंगी मोठी हौसमौज करणे आणि लोकांना चांगलेचुंगले खाऊ घालणे ही असते. त्यासाठी पैसे साठवणे जरुरीचे ठरते. तो पवित्र संस्कार करण्याचा दिवस जवळ आला, की ते हजामांना - कारण त्यांच्या व्यवसायामुळे त्यांना शहर पूर्णपणे माहितीचे असते- मुर्शिदाबाद शहरात राहणाऱ्या सर्व मुस्लिम लोकांकडे जायफळ घेऊन पाठवतात. जायफळ हे निमंत्रणपत्रिकेसारखे असते. बोलावलेले सर्व लोक एका मोठ्या जागी जमतात. मी गेलो ती जागा एवढी मोठी होती, की तेथे एका वेळी दोन हजार माणसे वावरू शकतात. तेथे एक शामियाना उभारला होता. शामियाना आणि त्याच्या भिंती मलमलीच्या कापडाच्या होत्या. तेथे मुस्लिमांशिवाय कोणालाही प्रवेश नव्हता. शामियान्यातच एक वाद्यवृंद बसला होता, त्याने मौलवी आल्याची सूचना वाद्यें वाजवून दिली. मौलवींच्या दिमतीला एक हजाम होता. ज्या मुलाची सुंता करायची होती त्याला लाल रंगाचे नवे कपडे आणि दागिने घालून सजवले होते. रेशमी झालर सोडलेल्या एका छत्रीखाली तो एका हातवाल्या खुर्चीत मागे आणि हाताखाली मखमली तक्के घेऊन बसला होता. त्याला हजामाने तेथून उचलून एका घोड्यावर बसवले. घोड्याबरोबर मुलाचे जवळचे असे चार नातेवाईक होते. प्रत्येकाच्या हातात एक खुली तलवार होती आणि त्यांचे कपडे मुलाप्रमाणेच लाल रंगाचे आणि मलमलीचे होते. मुस्लिम लोकांपैकी प्रतिष्ठित लोक आल्याने समारंभाची शोभा वाढली होती. ते घोड्यावर बसून येतात आणि त्यांच्या मागे त्यांचे उंटही असतात. पण आता मुख्य समारंभाकडे वळतो. अशा तऱ्हेने घोड्यावर बसवून मुलाला एका मशिदीत नेले गेले. बरोबरच्या चौघांच्या मदतीने मुलगा मशिदीच्या दाराशी पायउतार झाला. ते चौघे त्याच्या बरोबर मशिदीत गेले. तेथे त्याने अल्लाहाच्या दूताची प्रशंसा केली, आई-वडिलांनी शिकवलेली प्रार्थना म्हटली. ते झाल्यावर त्याला पुन्हा घोड्यावर बसवून दुसऱ्या मशिदीत नेले. तेथे त्याने तशाच प्रकारे प्रार्थना वगैरे म्हटली. त्याच्याबरोबरच्या सर्वांनी सर्वशक्तिमान अल्लाहने सुंता करताना होणाऱ्या इजेपासून त्याचे रक्षण करावे अशी करूणा भाकली. अशा तऱ्हेने त्या मुलाने अनेक मशिदींत प्रार्थना केल्या.

त्यानंतर ते सर्व मूळ शामियान्यात आले. त्या मुलाला त्याच्या मूळ जागेवर बसवले गेले. वाद्यांचा गजर अचानक थांबला. मौलाना त्यांची समारंभाची वस्त्रे घालून अवतीर्ण झाले. त्यांच्या हातातील चांदीच्या घंगाळात मंतरलेले पाणी होते. ते पाणी त्यांनी मुलाच्या अंगावर शिंपडले. मुलाची सुंता करणारा हजाम हळू हळू पुढे आला. त्याने सुंता विधी एका झटक्यात उरकला. त्या कसोटीच्या वेळी सर्व जण एका पायावर उभे राहिले आणि मुलाच्या आईवडिलांसह त्या सर्वानी स्वर्गस्थ अल्लाहकडे मुलाच्या सुरक्षिततेसाठी प्रार्थना केली. पुन्हा संगीत सुरू झाले. आता स्वर आनंददर्शक वाजू लागले. त्यानंतर मुलाला घेऊन त्याचे वडील घरी गेले आणि त्यांनी त्याला बिछान्यावर झोपवले. सर्व लोकांना हजामांनी हात धुण्यासाठी पाणी आणि नॅपकिन वाटले. सर्व लोक हात धुऊन अनवाणी पायांनी उत्कृष्ट अशा गालीचावर येऊन बसले. तेथे त्यांनी त्यांच्या आवडत्या खाद्याचा स्थानिक भाषेत पुलाव, म्हणजे शिजवलेले भात आणि मासा घातलेले मटण - आस्वाद घेतला. सर्वत्र मशाली लावल्या होत्त्या. त्याने शोभा अधिकच वाढली होती.

(वझे यांनी साके दीन महोमेत यांच्या मूळ इंग्रजी पुस्तकाचा मराठी अनुवाद केला असून तो लवकरच प्रसिद्ध होणार आहे.)

टेलिग्राम

व्हॉट्सअॅप

फेसबुक

ट्विटर

- रामचंद्र वझे 98209 46547 vazemukund@yahoo.com

रामचंद्र वझे हे निवृत्‍त बँक अधिकारी. त्‍यांनी बँकेत चाळीस वर्षे नोकरी केली. त्‍यांनी वयाच्‍या तेविसाव्‍या वर्षांपासून लिखाणास सुरूवात केली. त्‍यांना प्रवासवर्णनांचा अभ्‍यास करत असताना काही जुनी पुस्‍तके सापडली. ती पुस्‍तके लोकांसमोर आणणे गरजेचे आहे असे त्‍यांना वाटू लागले. त्‍यांनी तशा पुस्‍तकांचा परिचय लिहिण्‍यास सुरूवात केली. रामचंद्र वझे यांची ‘शेष काही राहिले’, ‘क्‍लोज्ड सर्किट’, ‘शब्‍दसुरांच्‍या पलिकडले’ आणि ‘टिळक ते गांधी मार्गे खाडीलकर’ ही पुस्‍तके ग्रंथालीकडून प्रकाशित करण्‍यात आली आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्‍या कथा हंस, स्‍त्री, अनुष्‍टुभ, रुची अशा मासिकांमधून प्रसिद्ध  झाल्‍या आहेत. त्‍यांचे ’महाराष्‍ट्र टाईम्‍सआणि लोकसत्ताया दैनिकांमधून लेख आणि पुस्‍तक परिक्षणे प्रसिद्ध झाली आहेत.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------