धार्मिक विधी क्वेरीसाठी उपयुक्ततेनुसार क्रमवारी लावलेली पोस्ट दर्शवत आहे. तारखेनुसार क्रमवारी लावा सर्व पोस्ट दर्शवा
धार्मिक विधी क्वेरीसाठी उपयुक्ततेनुसार क्रमवारी लावलेली पोस्ट दर्शवत आहे. तारखेनुसार क्रमवारी लावा सर्व पोस्ट दर्शवा

शुक्रवार, १९ फेब्रुवारी, २०२१

सुंता! नको रे बाबा तो अनुभव (Circumcision - Dreaded Experience)

 


ते दिवस अजूनही लख्ख आठवतात. अंगणाच्या कोपऱ्यात गाडलेला रांजण. आजूबाजूला वस्ती. साधेच राहणीमान असणारी, परंतु नीटनेटक्या लोकांची. आई-वडील, दोघेही शिक्षक. शिक्षकांची मुले त्यांच्याच प्राथमिक मराठी शाळेत शिकायची. मी व माझी मोठी बहीण, दोघेही आईबरोबरच मेटकरी शाळेजवळच्या वस्तीत राहत होतो. बार्इंची मुले म्हटल्यावर तेथे रुबाब निराळाच असायचा. खास वागणूकसुद्धा मिळायची. वस्तीवरील आई-बाप त्यांच्या मुलांना विनाकारण आमचा आदर्श सांगायचे. सवंगडी हेसुद्धा जाम जिवाभावाचे. माँ-अब्बांनी गरिबीतील हाल सोसून, शिक्षण घेऊन हळूहळू जम बसवण्यास सुरुवात केली, त्यांनी त्याच व्यावहारिक परंतु मराठी माध्यमातील घेतलेल्या शिक्षणाची कास आम्हाला धरण्यास लावली. गरिबी हीसुद्धा खूप काही शिकवून जाते; आम्ही सधन घरात असतो, तर कदाचित मदरशातील शिक्षणावर जोर धरला गेला असता!

अब्बांनी सुरुवातीपासून अल्लाहची इबादत करण्यासाठी आम्हाला वर्षातून फक्त दोन दिवस सक्ती केली - रमजानला आणि बकरी ईदला. ते स्वतः मात्र प्रत्येक शुक्रवारी (जुम्माला) घरातच कुराण पठण आणि इतर धार्मिक पुस्तके यांचे वाचन करायचे. त्या वेळी सकाळी नळाला आलेल्या पाण्याचा लोटा भरून ठेवायचे. ते पाणी दुआ पढल्यावर घरात सर्वांनी वाटून प्यायचे, अगरबत्तीच्या भुकटीला गळ्यावर लावायचे. पण ते नमाज कधी पढायचे नाहीत- ना घरात, ना मशिदीत. फक्त वर्षातून दोनदा सामूहिक नमाज, तोसुद्धा ईदला. आमच्याबरोबर. त्यांनी तो शिरस्ता शेवटपर्यंत पाळला. त्यांचा घरातील जुम्मा चुकल्याचे कधीही माझ्या तरी नजरेत आले नाही. इंतकाल होण्याच्या वर्षभर आधी मात्र, कोणास ठाऊक, परंतु ते रोज मगरीबला मशिदीत जमातमध्ये जाऊ लागले. रमजानच्या महिन्यात इफ्तारचा छोटा डबा भरून रोज दालच्या खाना घेऊन घरी यायचे, ते फक्त त्यांच्या लाडक्या नातवासाठी. माझ्या मुलाला दालच्या खूप आवडतो. आम्ही दोघे त्याला तो सध्या अधून-मधून बनवून देतो, परंतु त्यालासुद्धा त्यांनी कधी जमाते-इबादतसाठी जोर नाही लावला. माँचेसुद्धा असेच काही तरी सारखे होते. ती गुरुवार (जुम्मेरात) मानायची. तिचा गुरुवारी उपवास असायचा. कुराण पठण, दुआ सगळे अब्बांसारखेच असायचे.

त्या दोघांनी शून्यातून विश्व निर्माण केले. प्रगती अगदी नजर लागण्यासारखी होती ती. आम्ही सारी भावंडे जे काही आहोत, ते त्यांच्या कष्टाचे आणि संस्कारांचे फळ आहे. जीवनात चढउतार तर येतातच, परंतु उतारावरून चढावर येण्यास तेच कामी आले. ती दोघे एवढ्या हलाखीतून वर आले तरी शेवटपर्यंत एका पैशाचे कर्जदार कधी बनले नाहीत. उलट, त्यांची भूमिका सढळ हाताने गरजवंतांना देण्याचीच असायची. एवढे विश्व निर्माण केले ते पै-पै जोडूनच.

अब्बांना जेवढे बघितले तेवढ्यावरून त्यांचे डोळे पाणावलेले कधीच बघितले नव्हते. अपवाद दादांचा जनाजा उचलताना आणि बहिणीला लग्नात रुक्सत करताना. अजून एक अपवाद होता- नातवाची सुंता करताना. त्याचा केविलवाणा आरडाओरडा असा होता, की काळीज पिळवटून जावे. तो तीन-चार वर्षांचा होता. पूर्ण कपडे काढल्यावर, आम्ही त्याला ऑपरेशन थिएटरमध्ये डॉक्टरांच्या हवाली करत होतो, त्यामुळे तो बिथरला आणि दादाऽ दादाऽऽम्हणून किंचाळून रडू लागला. तेव्हा अब्बांचे डोळे पाणावलेले पुन्हा एकदा पाहण्यास मिळाले. ते त्याला आत नेल्यावर दवाखान्यातून गायब झाले, ते त्याला डॉक्टरांनी आमच्या हवाली केल्यावरच भेटण्यास आले.

तर खरा विषय तो, हाच- सुंता. मुस्लिम समाजात पुरुषांसाठी सुंता ही धार्मिक आणि पारंपरिक परंतु सक्तीची बाब आहे. मी असे ऐकलेय की मुस्लिम पुरुषांची सुंता झाली नसेल, तर त्याला लग्नही करता येत नाही आणि त्याला दफनही करता येत नाही. इस्लाम धर्मात, कुराणात न लिहिलेली परंतु काही हदीसमध्ये उल्लेखलेली मुस्लिम पुरुषांची- नव्हे, लहान लहान बालकांचीच म्हणण्यास हरकत नाही- करतात ती सुंता. जगात जवळपास तीस टक्के लोकांची अशी सुंता झालेली आहे. त्यात मुस्लिम पुरुष सत्तर टक्के आहेत. त्या गोष्टीला बरेच आक्षेप व समर्थनपर मुद्दे आहेत. वैज्ञानिक समर्थनसुद्धा आहे, परंतु काही अटींवर. योग्य आणि नेमलेल्या तज्ज्ञांकडूनच सुंता झाली तर ठीक, नाही तर त्यातून आजार उद्भवण्याचा संभव जास्त. मानवाधिकाराच्या कक्षेत तर सुंता या क्रियेला कडवा विरोधच होतो. WHO, UNO, CDS यांच्या माहितीनुसार, सुंता केल्यामुळे HIV-AIDS होण्याचा संभव कमी आहे. परंतु ते इतर साधनांप्रमाणे प्रतिरोधक म्हणून वापरू शकत नाही.

खरे तर, मी सुंता ही क्रिया माझ्या मुलाला लागू न करण्याचा निश्चय केला होता, परंतु त्याला लघवीच्या जागी संसर्ग झाल्यामुळे लघवी करताना त्रास सुरू झाला. शहरात डॉक्टरांकडे दाखवल्यानंतर त्यांनी निदान केले, की त्या ठिकाणी संसर्ग होऊन जखम झाली आहे. ती जागा स्वच्छ ठेवण्यासाठी आणि जखमेवर उपचार करण्यासाठी सुंता करावी लागेल. डॉक्टरांना म्हणालो, ‘‘उपचार करा, परंतु सुंता करू नका.’’ डॉक्टर म्हणाले, ‘‘त्या उपचारालाच सुंता म्हणतात. लिंगावरील चामडे काहीसे कापून दूर करावे लागणार, म्हणजे ती जागा पुन्हा बाधित होणार नाही. तो उपचार फक्त मुस्लिम नाही, तर इतर धर्मीय व्यक्तींनासुद्धा अशा वेळी करावा लागतो.’’ तेव्हा मी तयार झालो. माझी स्वत:ची सुंता झाल्याची आठवण होतीच. मी पुढे काय परिस्थिती होणार आहे, हे आठवून थोडा बधिर झालो. त्यात मुलाचे कपडे काढून त्याला भूल देण्यास घेतले, तर नसच सापडेना. तो कोणाला हातही लावू देत नव्हता. सुई इतरत्र टोचली जाण्याचा धोका होता. त्याचे दोन्ही हात घट्ट धरले. त्याचा ‘‘पप्पाऽ दादाऽऽ पप्पाऽ दादाऽऽ’’ असा आक्रोश मन हेलावून सोडत होता. शेवटी, पायाच्या नसेलाच सलाईन लावले.

सुंता झाल्यावर इंजेक्शनमुळे बधिर झालेले त्याचे शरीर हातात घेताना गळ्यापर्यंत हुंदका दाटून आला होता. ते पाहून माझ्या बायकोची हालत तर त्याहून खराब झाली होती. डॉक्टरांनी सांगितले, ‘‘भूल उतरली आणि मुलाने लघवी केली, की तासाभरात तुम्ही त्याला घेऊन जाऊ शकता.’’ चार-पाच वाजता भूल उतरली, परंतु तो भीतीमुळे लघवी करत नव्हता. त्याला त्रास होत असणार. त्याला त्याच्याबरोबर, काही तरी विचित्र केले आहे हे जाणवले. तो रात्री आठ वाजले तरी काही ऐकेना. शेवटी दवाखान्यात मुक्काम करायचा ठरवले. त्याला रात्री नऊ-दहा वाजता बाहेर फिरण्यासाठी आणले. सारखा घरी कधी जायचे?’ असे म्हणायचा. त्याला लघवी कर, आपण घरी जाऊ असे दोघेही समजावून सांगायचो. तो थोडं पुढे घेऊन चला मी करतोअसे म्हणायचा. आम्ही थोडे पुढे- थोडे पुढे करत-करत दवाखान्यापासून बऱ्याच अंतरावर आलो, तरीही तो लघवी करत नव्हता. रस्त्यावर उभे करून लघवी करम्हटले तर त्याचे परत रडगाणे, ‘थोडं पुढे चला.रस्त्यावरून येणारी-जाणारी माणसे आम्हा दोघांकडे संशयाने बघू लागली. एक जण तर पोरे पळवणारी टोळी नाही ना, म्हणून एकदम समोर येऊन जाब विचारू लागला. तो त्याला परिस्थिती सांगितल्यावर हसत-हसत निघून गेला. शेवटी, वैतागून आम्ही दोघांनी त्याला पुन्हा दवाखान्यात आणले. तो चेकअप झाल्यावर त्याच्या आईबरोबर स्पेशल रूममध्ये झोपला. मी बाहेर गेस्ट रूममध्ये झोपलो. तो रात्री बायकोला काही झोपू देत नव्हता. लघवी होण्यासाठी आधीच इंजेक्शन दिले होते. त्याने शेवटी रात्री दोन-तीन वाजता लघवी केली. आणि लगेच ओरडण्यासही सुरुवात केली, ‘‘आता लघवी झाली, चला घरीऽ, चला घरीऽऽ’’ मला उठवण्यास आला. ‘‘पप्पा, चला घरी.मलाही हसू का रडू असे झाले. शेवटी, आम्ही त्याची समजूत काढून सकाळी त्याला घरी घेऊन आलो. आम्ही माझ्या सुंतेनंतर केलेले ओबडधोबड धार्मिक विधी मात्र त्याला लागू केले नाही. त्याकडे आम्ही वैद्यकीय उपचार म्हणूनच पाहिले.

माझा स्वत:चा अनुभव तर यापेक्षा भयंकर होता. ते साल 1987-88 असेल. मी आणि माझा चुलत भाऊ अंगणात काचेच्या गोट्या खेळत होतो. तेवढ्यात चुलते आले आणि त्याला व त्याच्या मोठ्या भावाला बाजारात घेऊन गेले. तो चुलत भाऊ जाताना दम भरून गेला, ‘‘माझा डाव आहे, गोट्या हलवायच्या नाहीत... आलोच मी सुंता करून.’’ मला काय माहीत- त्याला उचलून - आणून थेट पलंगावर झोपवून पंखा लावतील! मी आपला बापडा आमचा डाव कोणी हलवू नये, म्हणून डोळ्यांत तेल घालून बसलो होतो. चुलत्याने आणि जमातवाल्यांनी माझ्या अब्बांनाही माझ्या व धाकट्या भावाच्या सुंतेसाठी आग्रह धरला होता, परंतु त्यांनी तो मान्य केला नाही. बाजारात कोठलेसे फकिरवजा दोघे जण आले होते. ते मुलाला मांडीवर घेऊन, डोळ्यांवर रुमाल टाकून झटक्यात काम करायचे आणि नंतर कसलेसे औषध लावायचे. ते त्या क्रियेसाठी कोठल्याही प्रकारच्या भुलीचा प्रकार वापरत नव्हते. अब्बांनी कदाचित तो अघोरी प्रकार बघूनच त्या गोष्टीला तयारी दाखवली नसेल. सुंता करण्याचा तो प्रकार समाजात अजूनही पाहण्यास मिळतो.

मुस्लिम जमातीत राहायचे म्हटले, की सुंता तर करावीच लागणार. नातेवाइकांच्या दबावात मावशीच्या लग्नाला गेलो असताना, तेथील एका तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे मला आणि माझ्या धाकट्या भावाला नेण्यात आले. भूल देण्याआधी लिंगावरील चामडी बाजूला करण्यासाठी जो जोर लावण्यात आला, त्या वेळी मी जोरजोरात किंचाळू लागलो. अब्बांनी माझा आवाज ऐकून धाकट्याला लगेच दवाखान्याबाहेर आईबरोबर बसवून ठेवले. त्यांचा धीरच होईना, धाकट्याचीसुद्धा सुंता करण्याचा. त्यांनी ती त्या वेळी टाळलीच. शेवटी भूल देऊन माझी सुंता उरकल्यावर मला आजोळी आणण्यात आले. मी मावशीचे लग्न होईपर्यंत लुंगीवरच मिरवत होतो!

सुंता या जबरदस्तीने कराव्या लागणाऱ्या धार्मिक, पारंपरिक विधीमुळे माझ्या दैनंदिन जीवनात जन्मल्यापासून आजपर्यंत काहीच फरक पडल्याचे जाणवलेले नाही. ती केली असती काय किंवा नसती काय, फरक पडणार नव्हताच. आणि फार मोठा फायदा तर होणारच नव्हता- नव्हे, झालाच नाही. एक वैद्यकीय उपचार म्हणून फायदा झाला असेल कदाचित.

टीप -

इबादत - पूजा, उपासना, आराधना, सेवन, अर्जन ही संविधानाच्या अनुसार प्रत्येक व्यक्तीची वैयक्तिक बाब आहे.

मगरीब - सूर्यास्ताची दिशा, पश्चिम दिशा, इस्लामला अनुसरुन सुर्यास्तानंतरची वेळ, तेव्हा पढली जाणारी नमाज

इफ्तार - मुस्लिम लोकांची रोजा सोडण्याची क्रिया

दालच्या खाना - मटण, डाळ मिळून बनवलेली भाजी जी भाताबरोबर खातात

जुम्मेरात - गुरुवार, Thursday

रुख्सत - निरोप घेणे, विदाई भाव, प्रस्थान करतानाचे भाव

हदीस -  मुसलमानांचा धार्मिक ग्रंथ, पै. मुहम्मद के कर्म कलाप और वचनों का संग्रह

(साधना, जानेवारी 2021 अंकावरून उद्धृत, संपादित- संस्कारित)

टेलिग्राम

व्हॉट्सअॅप

फेसबुक

ट्विटर

 

- अल्तापहुसेन रमजान नबाब  09545604192 altapnabab78@gmail.com

अल्तापहुसेन नबाब हे मेकॅनिकल इंजिनीयर. त्यांनी शिवाजी विद्यापीठातून शिक्षण पूर्ण केले आहे. ते सध्या पुण्यात स्टील उद्योगात मेंटेनन्स मॅनेजर म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांना गायन, वाचन आणि लेखनाचा छंद आहे. ते मुस्लिम सत्यशोधक पत्रिकेसाठी लेखन करतात.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

गुरुवार, २१ जानेवारी, २०२१

वसईतील मराठी ख्रिस्ती विवाह-विधी (Weddings of Marathi Christians in Vasai)

 

भाविक मंडळी,वराचा 'बेस्टमन' आणि वधूची 'बेस्टगर्ल'(करवली) यांच्या साक्षीने धर्मगुरू चर्चमध्ये विवाह लावतात.

नाताळचा सण येऊन गेला, की वसईच्या ख्रिस्ती समाजात लग्नाचा हंगाम सुरू होतो. त्यामुळे शहरभर जल्लोषाचे नि उत्साहाचे वातावरण असते. तो उत्साह 2020 साली कोरोनाचे सावट असल्याने झाकोळून गेला. उत्तर वसईत कादोडी बोलीभाषा बोलणारा सामवेदी बोली असलेला कुपारीख्रिस्ती समाज राहतो. त्या समाजाच्या नंदाखाल, आगाशी, नानभाट, निर्मळ, गास, भुईगाव येथे छोट्यामोठ्या वस्त्या आहेत. त्यांची एकूण लोकसंख्या पन्नास हजार असावी.

वसईतील ख्रिस्ती लग्ने आरंभी हिंदू संस्कृतीनुसार होत. उदाहरणार्थ, अंगाला हळद लावून नियोजित वधू-वरांना आंघोळ घालणे, आंब्याच्या पानांची तोरणे नि केळीची रोपे वापरून मंडप सजवणे इत्यादी. पण त्या प्रथा बंद झाल्या. आधुनिक पद्धतींनी नव्या जमान्यात शिरकाव केला आहे. नियोजित वधू-वरांना लग्नाआधी त्यांच्या विवाहाची धर्मग्रामातील धर्मगुरूकडे नोंदणी करावी लागते. धर्मगुरू विवाहविधीच्या महिनाभर आधी सतत तीन रविवारी, पवित्र मिस्साबळीवर त्या नियोजित विवाहाची घोषणा करतात आणि त्या विवाहाला समाजातील भाविकांचा विरोध नाही ना याची खात्री करून घेतात. लग्न नात्यात होत असल्यास तेही धर्मगुरूंच्या निदर्शनास आणून देण्याचे आवाहन ते करतात. त्यास चिठ्ठी पडणेअसे म्हणतात. म्हणजे नियोजित विवाहास धर्मगुरूंची मान्यता मिळाली असे होते. मग नियोजित वधू-वरांना विवाहपूर्व मार्गदर्शन शिबिराला हजर राहून तसा दाखला घ्यावा लागतो.

आयेसहाडी-चोळी’ भेट

            विवाहसोहळा तीन दिवस चालतो. लग्न साधारणत: रविवारी असते. मांडव शुक्रवारी सकाळी घरासमोर उभा होतो. कुटुंबीय आणि जवळचे आप्त नि मित्र लग्नघरी शनिवारी गोळा होतात. त्या सायंकाळी मांडवात बँड वाजत असतो व नाचगाण्यांची धमाल सुरू असते. त्याच दिवशी, दुपारनंतर तीन मुख्य कार्यक्रम पार पडतात. वराच्या घरून त्याचे मामा, मावशे मुलीच्या घरी आयेस’ (वधूसाठी केलेले दागिने) घेऊन जातात. त्यानंतर सायंकाळी कार्यक्रम असतो साडी-चोळी’चा. वराच्या घरून पाहुणे नातेवाईक बँड वाजवत वरातीने त्यांच्या आजोळी जातात आणि वधूसाठी मामा-मामीने आणलेली खास साडी-चोळी घेऊन येतात. ते आल्यावर वराची मामाच्या मांडीवर बसवून मोया केला जातो. म्हणजेच आमंत्रित न्हावी घरची व जवळच्या नात्यातील पुरुषांची चकाचक दाढी करतो. तो मोठा गमतीजमतीचा मामला असतो.

नावळ (वरात)

          सुटाबुटातील नवरदेव त्याच्या बेस्टमनसह आणि नववधू वेडिंग गाऊन पेहरून तिच्या करवलीसह त्यांच्या त्यांच्या घरून रविवारी सकाळी वरातीने देवळात येतात. धर्मगुरू त्यांचा विवाह पवित्र मिस्साबळीच्या प्रार्थनेत भाविकांच्या साक्षीने लावतात. पुरोहित भाविकांच्या साक्षीने वधू-वराकडून एकनिष्ठ जगण्याची शपथ घेतात आणि जे देवाने जोडले आहे, ते माणसांनी तोडू नयेअसा आध्यात्मिक सल्ला देतात. वधू-वर एकमेकांना अंगठी त्यांच्या प्रेमाची साक्ष म्हणून घालतात; एकमेकांना सुखदु:खांत, आजारात साथ देण्याचे वचन देतात. मग रिसेप्शन असते. दोन्ही कुटुंबांकडून एकत्र वा वेगवेगळ्या जेवणावळी उठतात. वरात, फटाके, नाचगाणी असा धमालीचा उत्सव दिवसभर सुरू असतो. आप्त व गोतावळा यांच्यासाठी श्रमपरिहाराचा कार्यक्रम बर्‍याच ठिकाणी सोमवारच्या सकाळी असतो. लग्नाच्या दिवशी सायंकाळी वर वधूला वरातीत आणण्यासाठी तिच्या घरी जातो, तेव्हा वरातीच्या मागोमाग वधूकडील मंडळी तिचे कपड्यालत्त्याने भरलेले नवेकोरे लाकडी कपाट तिच्या सासरी आणतात. त्यातील बुजुर्ग मंडळी निरोप घेताना ‘नीरवनी’ करतात, म्हणजेच ‘आमच्या पोरीला सांभाळून घ्या’ अशी विनवणी करतात. आता तो प्रकार कालबाह्य होत आहे.


          सोयरीक पूर्वीच्या काळी जमवली जाई. मुलीच्या घरून निरोपजाई व संमती मिळाली, की दोन्हीकडील निवडक व्याही मंडळी एकत्र बसून त्या नात्यावर शिक्कामोर्तब करत. अलिकडच्या काळात अधिकतर लव्ह मॅरेज होतात आणि लग्ने एंगेजमेंट पार्ट्यांचे सोहळे होऊन त्यातही जमतात.

आयेस, मोवा, हाडीसोळी (साडीचोळी) या जुन्या पद्धती मध्यंतरी समाजधुरीणांनी बंद पाडल्या होत्या, कारण त्यामध्ये सक्ती, जबरदस्ती व लुबाडणूक होऊ लागली होती. पण त्या आता श्रीमंत, पैसेवाल्या व्यक्तींकडून उत्साहात, मजा करण्यासाठी उर्जित केल्या जात आहेत. मग सर्व समाज त्याचे हळुहळू अनुकरण करतो. आजकालच्या विवाह-सोहळ्यात इतिहासाची पुनरावृत्ती होताना दिसत आहे. मात्र, काळ आणि वेळेचे भान ठेवून कानठळ्या बसवणार्‍या फटाक्यांना फाटा दिला जात आहे ही एक स्वागतार्ह बाब आहे. वधुवरांच्या घरी, मांडवात व वरातीत नृत्य असते. ते उत्स्फूर्त असते, कोठल्याही विशिष्ट पद्धतीने केले जात नाही. पूर्वी लग्नाच्या जेवणावळी त्यावेळच्या परिस्थितीनुसार भात, मटण व तेलात तळलेले वडे अशा असत. आता सर्व सोयी कॅटरर्स पाहतात. विवाह सोहळ्यात मद्यपान खाजगी स्वरूपाचे असते. पूर्वी बुजूर्गांना गावठी वाढली जाई. सध्याची तरुणाई गटागटाने इंग्लिश ढोसतात, अर्थात यजमानाच्या खर्चावर. हा विधी उत्तर वसईतील ख्रिस्ती लोकांचा आहे. दक्षिण वसईतील वाडवळ समाजात धार्मिक विधी हाच असतो पण काही विधी वेगळे असतात.

मिस्साबळी - चर्चमधील पवित्र वेदीवर होणारी सामूहिक प्रार्थना
श्रमपरिहार - लग्नसोहळ्यात सेवाकाम करणाऱ्या नातेवाईक व मित्र यांना कृतज्ञतेपोटी दिलेली मेजवानी.

टेलिग्राम

व्हॉट्सअॅप

फेसबुक

ट्विटर

- जोसेफ तुस्कानो 98200 77836 haiku_joe_123@yahoo.co.in

जोसेफ तुस्कानो हे विज्ञान लेखक आहेत. ते ‘भारत पेट्रोलियम’ या राष्ट्रीय तेल कंपनीतून पश्चिम विभागाचे गुणवत्ता आश्वासन प्रबंधक म्हणून निवृत्त झाले. ते पर्यावरण आणि शिक्षण या संबंधित विषयांत कार्यरत आहेत. त्यांची विज्ञानातील नवे कोरे, विज्ञान आजचे आणि उद्याचे, आपले शास्त्रज्ञ, कुतूहलातून विज्ञान, ओळख पर्यावरणाची अशी अनेक पुस्तके प्रकाशित आहेत.   

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------