गुरुवार, ३१ डिसेंबर, २०२०

अनिल नाकतोडे - झाडीवूडचा खलनायक (The Villain of the Jhadistage)

 

अनिल नाकतोडे

झाडीबोलीच्या नाट्यकलेचा पिढीजात वारसा जपणारा उदापूरच्या मातीतील अवलिया म्हणजे अनिल नाकतोडे. त्यांचे वडील दाजीबा नाकतोडे हेही गावात होणाऱ्या नाटकांतून भूमिका साकारायचे. अनिल यांनी दहावीपर्यंत शिक्षण घेतले आहे. मात्र त्यांना अभ्यासापेक्षा नाटक आणि सिनेमा पाहण्याची हौस अधिक असे. त्यांचे पाठांतर चांगले आहे. ते एकपाठी आहेत. ते कोणत्याही नाटकातील संवाद घडाघडा बोलून दाखवतात. दहावीची परीक्षा चालू असतानादेखील ते नाटक-सिनेमात रमत. आता मात्र ते 'मॅट्रिक' राहून गेल्याची खंत बोलून दाखवतात. त्यांना शाळेत असताना सकाळी शाळा आणि त्यानंतर गाई राखण्यास रानात जावे लागत असे. त्यांनी आटाचक्की चालवणे, शेतीमातीत राबणे अशी कामेही केली आहेत. त्याच काळात ते प्रथेप्रमाणे लग्नबंधनात अडकले- शेतकामात आणखी एक माणूस हाताशी येते ना!’

अनिल नाकतोडे यांच्या अभिनयकौशल्यास लोक पसंती दर्शवतात. त्यांचे रंगभूमीवरील पहिले पाऊल पडले ते अनपेक्षितच. ते सांगतात, “गावात सिंहाचा छावा हे नाटक होते. ते बघण्यास मिळणार असल्याने खूप आनंद झाला होता. तिकिट काढून प्रवेश घेतला. तोवर एकही प्रेक्षक नव्हता. त्यामुळे खुर्ची पहिल्या रांगेत मिळाली. नाटक जवळून बघण्यास मिळणार म्हणून शब्दातीत आनंद झाला. तेवढ्यात नाट्यमंडळीचा सदस्य आला आणि म्हणाला, अबे, तुलं आतमंदी बलवत आयेत. मी नाई ये रे बावा. तिकळं आलो तं माजी सीट जाईल.’ ‘अबे, चल ना. तुलं नाटकात काम करालं बलावतेत.दुसरा सदस्य आला. त्याने आणखी आग्रह केला. मजाकबाजी नोको करा. माजी सीट जायेल. फुकट नाही. हे पाय टिकट काढून आलो.मज्जाक नोहे. एक कलाकार नाही आला. जरासाच काम आये.मी माजं टिकटीचं सा रूपे देत असाल तं येतो म्हणत मेकअप रूममध्ये प्रवेश केला. त्यांनी माझ्या मिसरूड नुकतीच फुटलेल्या उंच-सडपातळ शरीराला न्याहाळलं. हं, जमते याला सहदेवचा रोल!असं म्हणत मेकअप करायला लावलं आणि मला रंगमंचावर अभिनय साकारण्याची संधी पहिल्यांदा आयती चालून आली! ती साक्षात नटेश्वराचीच कृपा. नाहीतर एवढ्या नावाजलेल्या कलावंतांसोबत काम करण्याची संधी सहज उपलब्ध झाली नसती. चेहरा रंगवून, डायलॉग पाठ करत एण्ट्रीची वाट बराच वेळपर्यंत पाहत बसलो. अभिमन्यू, चक्रव्यूह भेदणे म्हणजे पोरखेळ नव्हे.’  एकदाची एण्ट्री झाली. संवाद झाला, ज्येष्ठांचा आशीर्वाद मिळाला आणि हायसे वाटले.

मग नाटकांची आवड वाढली. सिंहाचा छावानाटक चौदा वर्षांनी पुन्हा बसवले. नाटकाच्या त्या नव्या अवतारात द्रोणाचार्यांची भूमिका साकारण्यास मिळाली. त्यात सहा पदे होती. उदापूर ते मोहटोला (किन्हाळा) हे अंतर सायकलने पार करत, संगीतकार शाम शेंडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली ती सहा पदे (नाट्य गीतं) बसवली आणि रसिकांची वाहवा मिळवण्यात यश आलं. यशानंतर हुरूप वाढला होता. गावातील प्रतिष्ठित मंडळाचे अध्यक्ष रामदास पाटील यांनी नाटक उभे करण्यास सुरुवात केली. मी वर्गणी गोळा करणे, नाटक बसवणे, सादरीकरण करणे ही महत्त्वाची कामे आनंदाने स्वीकारत असे.


अनिल यांचा अभिनय लोकांना विशेष पसंत पडतो असे दिसू लागले. त्यांचे नाव पट्टीच्या कलावंतांसोबत - दत्ता आगलावे, राम दोनाडकर, शोभा जोगदेव, शबाना खान, प्रा.शेखर डोंगरे, के. आत्माराम, हिरालाल पेंटर यांसारख्या – रंगभूमीवर घेतले जाऊ लागले. त्यांच्या वीर उमाजी नाईकमध्ये उमाजी, तेजस्वीमध्ये कर्ण, आम्ही एकशे पाच नाटकात चित्रसेन, प्रीत जमली चाळातूनमध्ये हंबीरराव, बिजली कडाडलीमधील विलास या भूमिका रसिकांच्या मनात घर करून बसल्या आहेत. त्यांनी मौशी (ब्रह्मपुरी) येथील बिजली कडाडलीनाटकात रंगेल, दारूबाज विलास रंगवला. पहिला प्रवेश झाल्यानंतर प्रेक्षक कुजबुजू लागले. अबे, हा पक्का बेवळा मारून आहे. मायच्यान हा आता काम नाही करू सकत.मंडळाची माणसेही तशीच बोलली. अनिलचा अभिनय इतका सच्चा होऊन गेला होता. अनिल म्हणतात, पण त्यांना कळले होते, की पात्र उभे करायला नशेचा सहारा घ्यावा लागत नाही; तर कलेतच खरी नशा असते!

झाडीपट्टीत नाटक मंडळीला प्रेस म्हणतात. महाराष्ट्र प्रेसला दोन ग्रूप होते. दोन्ही ग्रूपची नाटके बुकिंग झाली, की एका ग्रूपला वर्णी लागायची. अनिल यांनी तीनशे रुपये मानधनात बब्बुभाई प्रेसवाले यांच्याकडे काम केले. ते वडपल्लीवार गुरूजी, शेखर डोंगरे, मोरेश्वर खानोरकर, केशव खरकाटे आदी नामवंत कलावंतांसोबत रंगमंचावर मोकळेपणाने वावरले.

अनिल झाडीपट्टी रंगभूमीवर जवळपास तीस वर्षांपासून वावरतात. त्यांनी महाराष्ट्र रंगभूमी, भारत रंगभूमी, धनंजय स्मृती रंगभूमी, महालक्ष्मी रंगभूमी, एकता कला रंगभूमी (जुनी आणि नवीन सुद्धा), युवा रंगमंच, महाराष्ट्र ललित कला रंगभूमी, अम्मा भगवान रंगभूमी यांसारख्या अनेक ग्रूपमधून दोन हजारांपेक्षा जास्त नाट्यप्रयोगांमधून विविधांगी भूमिका साकारल्या आहेत. त्यांनी धर्मभास्करया नाटकात दीडशेच्या वर प्रयोगांतून काम केले. तो एक विक्रमच झाला.


अनिल यांनी विनोदी, चरित्र अशा वेगवेगळ्या धाटणीच्या भूमिका साकारल्या, पण त्यांना खलनायक साकारण्यास आवडतो. उंच-धडधाकट देहयष्टी, चेहऱ्यावरचा रूबाब, आवाजातील जरब यांमुळे दिग्दर्शकांनीसुद्धा त्याची निवड खलनायक म्हणून केली आणि रसिक मायबापांनी तर अनिल यांच्या त्या रूपास मोठी दाद दिली! त्यांनी अवतार कला निकेतन, रंगभूमी ब्रह्मपुरी /वडसा यानावाने स्वतःची प्रेस (मंडळी) ओपन केली. त्यांच्या नाटकात मोहन जोशी यांच्यासारख्या हिंदी-मराठी सिनेनाट्यसृष्टीतील दिग्गज कलावंताला कास्टिंग केले आणि झाडीपट्टीत आणले. जवानी लपली पदराखालीया व्ही. दिलीपकुमार यांच्या नाटकांचे प्रयोग अनेक झाले. त्यातील प्रतापची भूमिका मोहन जोशी तर झुंजारचे पात्र अनिलजी साकारायचे. ती भूमिका झाडीपट्टीत प्रचंड गाजली.

अनिल यांच्या आयुष्यात देखील अनेक चढउतार आले. पण त्यांना एका प्रसंगाने पार हादरून सोडले. ते म्हणतात, तो दिवस आठवला, की अजूनही अंगावर शहारे येतात. देवसरा (कुरखेडा) येथे नाटक 16 फेब्रुवारी 2012 रोजी होते. नाटकाला जाण्यासाठी गाडीत बसलो. निर्माता दुर्वास कापगते, शेषराव मोहुर्ले, वासुदेव नेवारे गुरूजी, उन्मेश जवळे, मोहन धांडे, निखिल मत्ते, अविनाश गेडाम आणि मी. गाडी वडसा प्रेसजवळून निघाली. कुरखेडा रोडला लागली. वडसापासून चारदोन किलोमीटर अंतर असलेल्या विसोरा फाट्याजवळ येताच समोरून भरधाव येणाऱ्या ट्रकची जबर धडक बसल्यामुळे आमच्या गाडीचा चेंदामेंदा झाला. गावकऱ्यांनी आवाज ऐकून धावा घेतला. अबे, मेले सप्पा!’, ‘पार चारा चुराच झाला!

अबे, हाही मेला.म्हणत कोणीतरी माझ्याजवळ आले. त्यांनी गाडीच्या पल्ल्यात अडकलेले माझे शरीर बाहेर काढले. मला त्यांचे बोलणे ऐकू येत होते. माझ्या हाताला आणि मानेला जबर दुखापत झालेली. चेहरा पार सुजलेला. मी मी मरत नाही!असे पुटपुटलो. खरे तर, तो आत्मविश्वास होता. सर्व देह रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेले दिसत होते. डोळ्यांसमोर अंधारी आली. आम्हा सर्वांना गडचिरोलीच्या सरकारी दवाखान्यात दाखल केले आणि वेळेवर उपचार झाल्यामुळे वाचलो. दैव बलवत्तर म्हणून वाचलो. तो माझा पुनर्जन्मच होता! बाकीचे सात सहकारी नाट्यकर्मी हरवल्याची दुखरी सल मनाला कायम बोचत राहते. एवढ्या भयानक जिवघेण्या प्रसंगातून वाचल्यानंतर हात जवळजवळ लुळा पडला. थोडा स्मृतिभ्रंश झाला होता. उपचाराअंती बऱ्याच अंशी प्रकृती साथ देत आहे. हात आणि मान यांतील दुखापत ऑपरेशन केल्यामुळे बरी झाली. थोडेफार दुखणे कधीतरी जाणवतेच. साक्षात मृत्यूशी कडवी झुंज दिल्यानंतर, पुन्हा चेहऱ्याला रंग लावून नव्या उमेदीने नटेश्वराची उपासना करण्यासाठी, रसिकांच्या सेवेत उभे राहता आले याचे फार मोठे समाधान आहे!”

त्यांना झाडीवूडबद्दल अभिमान आहे. ते सांगतात, ‘झाडीपट्टी म्हणजे अस्सल हिऱ्यांची खाण! अनेक हिरे झाडीपट्टीने दिले. ती झाडीपट्टीच्या दृष्टीने विशेष बाब आहे. उदापूर आणि वडसा ही गावे हाकेच्या अंतरावर आहेत. त्यांचा सीझनमधील कार्यक्रम ठरलेला असतो. नाटक संपले की सकाळी उदापूरला घरी येऊन आराम करायचा. पुन्हा चार-पाच वाजता पुढील नाटकासाठी वडसा प्रेसला हजर व्हायचे. ते सांगतात, झाडीचा रसिक हा चोखंदळ आहे. बऱ्यावाईटाची पारख करणारा आहे.

अनिल नाकतोडे रंगभूमीवर खलनायक साकारत असले तरी प्रत्यक्षात मात्र त्यांचे व्यक्तिमत्त्व मृदुभाषी, सुस्वभावी, माणुसकी जपणारे आहे. ते स्वतःचा घरसंसारही जिवापाड जपतात. त्यांचे शेतीमातीवर उदंड प्रेम आहे. काही वेळा, त्यांचा संवाद-सराव नाटकाची स्क्रिप्ट घेऊन शेताच्या बांधावर चालतो.

अनिल नाकतोडे - 94236 01660

- रोशनकुमार शामजी पिलेवान  7798509816 roshankumarpilewan11@gmail.com

रोशनकुमार पिलेवान यांच्या कथा, कविता, गझल विविध नियतकालिकांत आणि दिवाळीअंकांत प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ते  विज्ञान विषयाचे कवठाळा येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेत शिक्षक आहेत (तालुका कोरपना जिल्हा चंद्रपूर). त्यांचे शिक्षण एम ए, बी एससी, डी एड पर्यंत झाले आहे. त्यांचा ठिगळ हा काव्यसंग्रह प्रकाशित झाला आहे. त्यांनी आक्रीत, पाऊसपाणी आणि हा जीव तुझ्यावर जडला या नाटकांचे लेखन व प्रयोगांचे सादरीकरण झाडीपट्टीसाठी केले आहे. ते व्यावसायिक आणि स्पर्धात्मक नाटकांत अभिनयही करतात.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 

बुधवार, ३० डिसेंबर, २०२०

पेणचे गणपती आणि परदेशांतील कार्यशाळा (Ganapati, Indian idol – Popular in Western world)

 


योहानानस बेलटझ नावाच्या जर्मन तरूणाने गणपती युरोपात नेला व तेथून तो अमेरिका-ऑस्ट्रेलियापर्यंत पोचला आहे. योहानानस 2000 साली एक वर्ष पुण्यात राहून ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि हरिजन’ यावर पीएच डी करत होता. त्याने हायडलबर्ग युनिव्हर्सिटीतून पीएच डी केली व तो स्वित्झर्लंडमधील नामवंत अशा रिटबर्ग म्युझियममध्ये असिस्टंट क्युरेटर म्हणून कामाला लागला. पण त्याने पुण्यात असताना पाहिलेला गणेशोत्सव त्याच्या डोक्यात पक्का बसला होता. रिटबर्ग म्युझियम हे आशियाई, आफ्रिकी आर्ट आणि कल्चर ह्यांची प्रदर्शने मांडण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. योहानानसने गणपतीचे भव्य प्रदर्शन आणि त्या अनुषंगाने सर्व महाराष्ट्रीयन कल्चर स्वित्झर्लंडमध्ये प्रदर्शनार्थ मांडण्याचे ठरवले. त्याने अभ्यास केला तेव्हा त्यात त्याला पूर्वापार मूर्ती करणाऱ्यांची माहिती व इतिहास मिळाला. त्यातच पेण हे गाव व त्यातील देवधर ही नावे त्याच्यासमोर आली. त्याने सरळ पेण गाठले. त्याने तेथील मूर्तिकलेचे व्हिडिओ शूटिंग केले. पुढे माझ्याशी संपर्क ठेवला आणि वाढवला. आम्ही दोघे एकमेकांस दीडदोन वर्षे सतत ईमेलवर पत्रे पाठवत होतो. दरम्यान तो एकदोन वेळा पेणला येऊनही गेला. त्याने खूप अभ्यास आणि त्याची पूर्ण तयारी करून 16 मे 2003 पासून स्वित्झर्लंडमधील झुरीच शहरातील नामांकित अशा रिटबर्ग म्युझियममध्ये गणपतीविषयी (त्यांच्या भाषेत इलिफंटनकॉफ) भव्य प्रदर्शन भरवले.


रसिक प्रेक्षक दालनात आल्यावर त्यांना पुस्तिका, पॅम्प्लेट यांतून महाराष्ट्राच्या गणेशोत्सवाची माहिती दिली जाई. नंतर त्यांना एका हॉलमध्ये योहानानसने भारत वास्तव्यात केलेली दहा मिनिटांची फिल्म दाखवली जाई. गणपतीची मूर्ती कारखान्यात मातीतून करण्यापासून ते मूर्ती विसर्जनापर्यंतची सर्व माहिती त्यात आहे. सार्वजनिक मंडळांच्या गणपती मूर्ती किती मोठ्या असतात, मंडप सजावट कशी असते, सांस्कृतिक कार्यक्रम दहा दिवस कसे चालतात, त्यात मानाचे गणपती म्हणजे काय? पुण्याची मिरवणूक, मुंबईतील मोठ्या मूर्तींचे समुद्रात विसर्जन हे सर्व त्या फिल्ममध्ये दहा मिनिटांत बसवले आहे.

योहानानसने आणि रिटबर्ग म्युझियमने सर्व युरोपीयनांच्या खासगी कलेक्शनमधून गणेशाच्या अनेक भव्य व छोट्या मूर्ती मिळवून त्यांचेही प्रदर्शन एका दालनात मांडले होते. त्यात मोठे दगडी; तसेच ब्रॉंझचे, सोन्या-चांदी-पितळेचे; तसेच मातीचेही गणपती होते. प्रत्येक मूर्तीखाली ती कोणत्या ठिकाणची इंडोनेशियातील आहे किंवा दक्षिण भारतातील आहे? ती केव्हा केली गेली-कोणते साल? तिची लांबी-रुंदी इत्यादी तपशील लिहिलेला होता.


मी तेथे दोन मोठ्या टेबलांवर पेणहून गणपतीचे साचे नेऊन मांडले होते. तसेच, तेथील माती (लेम) आणि प्लास्टर (गीबज्) तयार होते. बऱ्याच जणांनी वेळ आधीच ठरवली होती; पण काही लोक उत्स्फूर्तपणे मातीत हात घालून साच्यातून गणपती काढण्यासाठी तासन् तास रांग लावून बसत. त्यांतील काही जण दुसऱ्या दिवशीपण येतो, अशी माझ्याकडून वेळ मागून घेत; स्वतः साच्यातून काढलेला गणपती नंतर त्यास हात, सोंड वगैरे जोडून साफ करत. तो एका बॉक्समध्ये ठेवून त्याच्या खाली स्वतःचे नाव घालत व उद्यापरवा रंगवायला येतो असे सांगून निघून जात. पुढे ते मूर्ती रंगवायला ठरल्या वेळी येतही असत. मी त्या सर्वांना त्यांचा गणपती पुरा करण्यासाठी मदत करी. मग ते परत परत येत. त्यामध्ये शाळाकॉलेजचे विद्यार्थी, त्यांचे पालक व कित्येक सर्व वयाची माणसे येत. काहींना ते काम म्हणजे हौस वाटे. काहींना ध्यान-धारणा वगैरे औत्सुक्य असे. मग त्या अनुषंगाने अनेक गप्पा होत तसेच प्रश्न आणि उत्तरेही! नुसते प्रेक्षकही प्रचंड येत.

म्युझियमने माझी काही लेक्चर्स ठेवली होती. मी पाऊण तासाच्या लेक्चरमध्ये प्रथम भारतीय आणि पाश्चिमात्य कलेविषयी बोले; मग गणेश मूर्तीच्या निर्मितीबाबत. कधी कधी, गणपतीची पूजा कशी करतात असे विचारल्यावर मी गणपतीची पूजाही करून दाखवत असे.


ते माझे प्रात्यक्षिक दोन आठवड्यांचे होते. त्याला लोकांनी उत्साहात प्रचंड प्रतिसाद दिला. त्यामुळे मी जरी जूनच्या पहिल्या आठवड्यात परत आलो, तरी म्युझियमने मला 31 ऑगस्ट 2003 ला परत बोलावले. मी सहपत्नी झुरीचला गेलो. त्या वेळीही तसेच वर्कशॉप झाले आणि एका गणपतीची प्रतिष्ठापना करून दुसऱ्या दिवशी आम्ही झुरीच शहरातून विसर्जनाची मिरवणूक काढली! त्यामध्ये झुरीचमधील सर्व मराठी माणसे आमंत्रित होती. शिवाय, पाच-सहाशे स्विस जर्मनही होते. मी झुरीचमध्ये शहराच्या मेयरची परवानगी घेऊन, बोटीने नदीच्या मध्यावर जाऊन गणपती विसर्जित केला. त्याचा मोठा फोटो तेथील महत्त्वाच्या वर्तमानपत्रांत छापून आला. पुढे तेच प्रदर्शन बर्लिनच्या इथ्नॉलॉजिकल म्युझियममध्ये नेण्याचे ठरले होते. त्या म्युझियमच्या क्युरेटर डॉ. लोबो शेवटच्या दिवशी मला झुरीचमध्ये भेटल्या व म्हणाल्या, हे सर्व प्रदर्शन आम्ही असेच्या असे जर्मनीत बर्लिनमध्ये हलवत आहोत. तेथे तर आमच्याकडे खूप मोठी जागा आहे. येथील तुमच्या कामाला आलेला प्रचंड प्रतिसाद पाहता आपण तेथेही असेच प्रात्यक्षिक (वर्कशॉप) घेतल्यास आम्हाला आवडेल.

त्यांनी मग मला बर्लिन येथे येण्याचे रीतसर आमंत्रण दिले. तेथेही माझ्या दोन आठवड्यांच्या मूर्तिकलेच्या वर्कशॉपला मोठा प्रतिसाद मिळाला. माझी लेक्चर्स, माझ्याशी त्यांचा झालेला संवाद तेथेही खूप आवडला. मी तेथील प्रदर्शनाच्या सुरूवातीला दोन आठवडे तेथे होतो. तसाच तेथील लोकांच्या उत्स्फूर्त प्रतिसादामुळे मला प्रदर्शनाच्या शेवटी खास लोकाग्रहास्तव पुन्हा दोन आठवडे (जानेवारी 2004) निमंत्रित करण्यात आले. खूप लोकांशी संबंध आला. नवीन ओळखी झाल्या. झुरीच आणि बर्लिन ह्या दोन प्रमुख शहरांतील सर्व म्युझियम्स, कलादालने मला पाहता आली. माझी कलेविषयीची दृष्टीच बदलली. मला कण्टेम्पररी आर्टची चांगली ओळख झाली.

बेन मुलेन बाल्ड ह्या डच क्युरेटरने ही माझी कार्यशाळा (वर्कशॉप) पाहिली. त्याने हिंदू धर्मावर एक प्रदर्शन हॉलंडमध्ये अॅमस्टरडॅम ह्या शहरात किट ट्रोपेने ह्या म्युझियममध्ये भरवले. त्याने त्यातील काही भाग माझ्यासाठी ठेवून मला तेथेही मूर्तिकलेच्या वर्कशॉपसाठी आमंत्रित केले. शिवाय, मी तेथे एक मोठी मूर्तीही बनवली. ती गोष्ट 2005 च्या डिसेंबरची. मग 2006 ला स्पेनच्या अलिकांटे ह्या शहरात, तसेच 2007 ला स्वित्झर्लंडच्या बासल ह्या शहरात कुंस्ट म्युझियममध्येही मूर्तींच्या कार्यशाळा झाल्या.

मी अमेरिका, न्यूझीलंड आणि ऑस्ट्रेलियातही या निमित्ताने फिरलो. मेलबर्नमधील (ऑस्ट्रेलिया) प्रसिद्ध कार्डियाक सर्जन डॉ.प्रशांत जोशी ह्यांच्यामुळे ‘अखिल ऑस्ट्रेलिया मराठी मंडळा’तील कार्यक्रमात मला आमंत्रित केले गेले होते. मी तेथे एका तासाचे प्रेझेंटेशन दिले. तसेच, त्यांच्याबरोबरही गणपती बनवण्याची कार्यशाळा घेतली. स्वतःच्या हाताने स्वतःचा गणपती बनवू शकण्याची कल्पना सर्व ठिकाणी लोकांना खूपच आवडली. त्या सर्व कार्यशाळांची प्रसिद्धी वर्तमानपत्रांनी केली. त्यामुळे पेणच्या गणपतीचे नाव दूरवर पसरण्यास मदत झाली.

 ‘रिटबर्ग’ म्युझियम ही संस्था तर आता मला माझीच वाटते. त्यांनी परत मला 20132016 मध्ये बोलावून अनेक कार्यशाळा आयोजित केल्या. तसेच मी स्वित्झर्लंडमधील वेगवेगळ्या शाळांमध्ये जाऊन ‘कल्चरल अॅम्बेसिडरचे’ही काम केले. मी ‘रिटबर्ग म्युझियम’चा भारतातील आर्टिस्ट म्हणून रजिस्टरच झालो आहे!

(देवधर मंडळ सुवर्णमहोत्सवी संमेलन – सुवर्णभरारी स्मरणिका 2018 वरून उद्धृत, संपादित-संस्कारित)

- श्रीकांत देवधर +91-9423093202 02143-252078 shrikant_deodhar@yahoo.com

श्रीकांत देवधर यांनी शिल्पकलेचे शिक्षण जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमधून 1980 साली पूर्ण केले. त्यांनी त्यांच्या वडिलांचा पेणला असलेला ‘कल्पना कला मंदिर’ नावाचा मूर्तीचा कारखाना 2010 पर्यंत यशस्वीरीत्या चालवला. त्यांचे वास्तव्य पेणला असते. त्यांनी त्यात गणपतीसोबत इतरही अनेक मूर्तींची निर्मिती केली. त्यांनी डेरवणसारख्या (चिपळूण) संस्थांसाठी शिल्पकाम केले आहे. त्यांनी परदेशात तसेच भारतात शैक्षणिक संस्था आणि म्युझियममध्ये गणपतीची मूर्ती बनवण्याच्या कार्यशाळा घेतल्या व मूर्तिकला आणि संस्कृती या विषयांवर भाषणेही केली आहेत. ते श्री गणेश मूर्तिकार आणि व्यावसायिक कल्याणकारी मंडळाचे अध्यक्षही आहेत.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------